Xã Chiên Đàn được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Tam Thái, xã Tam Đàn và thị trấn Phú Thịnh trước đây. Với diện tích tự nhiên 48,63 km², dân số 32.145 người, xã hiện có 13 thôn, trung tâm hành chính đặt tại thôn Tam Cẩm. Trên vùng đất giàu truyền thống này, nhiều dấu tích lịch sử, văn hóa vẫn được gìn giữ, trở thành những địa chỉ có ý nghĩa trong giáo dục truyền thống và phát huy giá trị di sản địa phương.
Đình Chiên Đàn – nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử, văn hóa quê hương
Ảnh 1. Toàn cảnh Di tích quốc gia Đình Chiên Đàn.
Ảnh 2. Lễ hội Đình Chiên Đàn được duy trì tổ chức hằng năm.
Giữa không gian làng quê thanh bình, Đình Chiên Đàn hiện lên với vẻ đẹp cổ kính, mang đậm dấu ấn kiến trúc đình làng Việt Nam. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình vẫn là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng và là một điểm nhấn quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân địa phương.
Lịch sử Đình Chiên Đàn gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất. Từ những cư dân người Việt đến khai phá, lập làng, cộng đồng dân cư đã xây dựng đình để thờ tự, tri ân các bậc tiền nhân có công khai đất, lập làng.
Đặc biệt, Đình Chiên Đàn còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Năm 1782, khi Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc, ông đã tập hợp và thành lập lực lượng nghĩa binh tại đây. Trong phong trào Cần Vương, đình là nơi tuyển quân, thu nhận quân lương, khí giới. Đến phong trào Duy Tân, các chí sĩ Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng từng diễn thuyết tại khu vực đình và Văn Thánh Chiên Đàn, vận động nhân dân đấu tranh đòi giảm sưu, giảm thuế.
Ngày 30/12/2002, Đình Chiên Đàn được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích quốc gia theo Quyết định số 39. Hằng năm, lễ hội đình được duy trì với phần lễ và phần hội, trong đó có các hoạt động dâng hương, tưởng niệm tiền nhân, biểu diễn võ thuật, cờ tướng, dân ca bài chòi và các trò chơi dân gian. Đây cũng là dịp con cháu các tộc họ trở về, gặp gỡ, giao lưu, góp phần thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.
Tháp Chiên Đàn – dấu ấn văn hóa Champa trên vùng đất Quảng Nam
Cụm Tháp Chiên Đàn – dấu tích kiến trúc văn hóa Champa.
Một trong những địa danh nổi tiếng được giới thiệu trong thông tin chính thức về xã Chiên Đàn là Tháp Chiên Đàn. Đây là công trình kiến trúc Champa có giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, góp phần làm phong phú thêm hệ thống di sản trên địa bàn khu vực.
Cùng với Đình Chiên Đàn, Tháp Chiên Đàn là một trong những địa chỉ được nhắc đến trong định hướng kết nối các điểm di tích, văn hóa và lịch sử của khu vực phía Nam thành phố Đà Nẵng. Các nguồn thông tin hiện nay cũng cho thấy thành phố đang quan tâm việc nâng cấp, phát huy giá trị cụm tháp Chiên Đàn.
Chi tiết kiến trúc và những dấu tích còn lại của Tháp Chiên Đàn.
Những giá trị còn được lưu giữ tại di tích là nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu, giáo dục lịch sử, văn hóa và góp phần hình thành các sản phẩm tham quan, tìm hiểu di sản trong tương lai.
Khu Kháng chiến Hạ Lào – địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống
Đoàn đại biểu tham quan, tìm hiểu lịch sử tại Khu Kháng chiến Hạ Lào.
Không chỉ có những di sản văn hóa lâu đời, Chiên Đàn còn là vùng đất ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử cách mạng. Khu Kháng chiến Hạ Lào và Phòng Biên chính miền Nam Trung Bộ là di tích lịch sử quốc gia trên địa bàn xã, được xác định là một địa chỉ quan trọng trong việc tìm hiểu lịch sử quan hệ đoàn kết, chiến đấu và hỗ trợ cách mạng Lào.
Di tích hiện là địa chỉ phục vụ các hoạt động tham quan, tìm hiểu lịch sử, giáo dục truyền thống. Thời gian qua, nhiều đoàn đại biểu, trong đó có đoàn cán bộ Ủy ban Mặt trận Lào xây dựng đất nước các tỉnh Nam Lào, đã đến tham quan và tìm hiểu tại di tích.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị Khu Kháng chiến Hạ Lào không chỉ góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ mà còn tiếp tục vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị Việt Nam – Lào.
Ao Lầy – ký ức của một vùng đất lịch sử
Di tích lịch sử Căn cứ Ao Lầy.
Ao Lầy là một địa danh được Trang thông tin điện tử xã Chiên Đàn và Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng xác định trong nhóm các danh lam, thắng cảnh, di tích nổi tiếng của địa phương.
Theo các tư liệu được công bố, căn cứ Ao Lầy, thuộc khu vực Kỳ Thịnh trước đây, từng là một địa bàn quan trọng trong thời kỳ kháng chiến. Di tích được UBND tỉnh Quảng Nam trước đây xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh tại Quyết định số 2276/QĐ-UBND ngày 21/7/2014.
Những câu chuyện về Ao Lầy là một phần ký ức lịch sử của người dân địa phương, nhắc nhớ về những năm tháng chiến đấu gian khổ, sự hy sinh và tinh thần kiên cường của các thế hệ cha anh.
Chung tay gìn giữ và phát huy giá trị di sản
Những di tích, địa danh lịch sử và văn hóa không chỉ là những công trình, địa điểm gắn với quá khứ mà còn là một phần ký ức, bản sắc và niềm tự hào của cộng đồng dân cư.
Trong quá trình xây dựng quê hương ngày càng phát triển, việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản cần được thực hiện đồng bộ với công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống, sưu tầm tư liệu và ứng dụng công nghệ số để quảng bá hình ảnh địa phương.
Đặc biệt, việc đưa lịch sử, văn hóa địa phương đến gần hơn với học sinh, đoàn viên, thanh niên và người dân sẽ góp phần để mỗi người hiểu hơn về quê hương, từ đó cùng chung tay gìn giữ những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.
Gìn giữ hôm nay – trao truyền cho mai sau
Từ những dấu tích văn hóa Champa, mái đình cổ kính đến những địa chỉ ghi dấu lịch sử cách mạng, mỗi di tích trên quê hương Chiên Đàn đều mang trong mình những câu chuyện riêng, góp phần tạo nên bức tranh lịch sử - văn hóa phong phú của địa phương.
Tháp Chiên Đàn, Đình Chiên Đàn, Khu Kháng chiến Hạ Lào và Ao Lầy vì thế không chỉ là những địa danh được nhắc đến trong các tài liệu giới thiệu về Chiên Đàn, mà còn là những địa chỉ cần tiếp tục được quan tâm bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị trong đời sống hôm nay.
Với sự chung tay của cấp ủy, chính quyền, các tổ chức, đoàn thể và Nhân dân, những giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa; góp phần xây dựng hình ảnh Chiên Đàn – vùng đất giàu truyền thống, giàu bản sắc văn hóa và giàu tiềm năng phát triển trong giai đoạn mới./.