Có một nghịch lý rất đáng suy ngẫm trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Những việc trước đây có khi cần hàng giờ, thậm chí nhiều ngày mới hoàn thành. Nay chỉ cần một vài câu lệnh, ChatGPT giúp chúng ta hoàn thành một cách nhanh chóng. Điều đáng quý nhất của công nghệ không phải là nó làm thay được bao nhiêu việc, mà là nó giúp con người có thêm thời gian để làm những việc có giá trị hơn. Nếu trước đây mất nhiều giờ để tổng hợp tài liệu, nay AI có thể giúp rút ngắn thời gian. Nếu trước đây mất nhiều thời gian để tìm cách diễn đạt, AI có thể gợi ý. Nếu phải xử lý một lượng thông tin lớn, AI có thể hỗ trợ hệ thống hóa. Đó là bước tiến đáng kể của công nghệ, giúp mỗi người làm việc hiệu quả hơn, xử lý nhiều việc trong cùng một lúc. Nhưng cũng từ đây xuất hiện một câu hỏi không dễ trả lời: AI đang giúp con người làm việc tốt hơn, hay đang dần làm cho con người lệ thuộc, hạn chế tư duy?
Mỗi người sẽ có câu trả lời riêng. Điều làm nên giá trị của mỗi người chính là cách ứng xử, sử dụng công nghệ trong công việc của mình. ChatGPT có thể giúp viết một bài, soạn một văn bản, đưa ra một kế hoạch hay trả lời một câu hỏi chỉ trong vài giây. Nhưng không phải lúc nào cũng đúng, cũng phù hợp với thực tiễn địa phương. Bởi AI không thể thay cán bộ hiểu địa bàn, hiểu công việc và hiểu người dân. Nếu sử dụng AI để gợi mở, chúng ta có thêm một “trợ lý” giúp công việc nhanh hơn. Nếu sử dụng AI để làm thay, lâu dần chúng ta có thể mất đi khả năng tự suy nghĩ. Vì vậy, điều cần thiết không phải là né tránh AI, mà là biết sử dụng AI một cách chủ động, tỉnh táo và có trách nhiệm.
Trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã ngày càng cao. Mọi công việc đều phải xử lý phải nhanh, chính xác, sát thực tiễn, đúng quy định và gần dân. Trước yêu cầu đó, AI chính là trợ thủ đắc lực, nếu được sử dụng đúng cách. Giúp cán bộ, công chức, viên chức cấp xã giảm thời gian cho những khâu kỹ thuật. Nhưng phần quan trọng nhất vẫn là con người. Đừng vì một câu trả lời rất trôi chảy mà bỏ qua việc kiểm chứng. Đừng vì một văn bản được tạo ra trong vài phút mà quên đọc lại. Và đặc biệt, không nên đưa những thông tin công vụ, thông tin cá nhân hoặc dữ liệu cần bảo mật vào công cụ AI một cách tùy tiện. Mỗi cán bộ có thể hình thành cho mình một thói quen đơn giản: “nghĩ” trước khi hỏi; “kiểm tra” sau khi nhận; “chỉnh sửa” trước khi dùng. Bởi công nghệ dù thông minh đến đâu cũng chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể tư duy thay con người. Đó chính là cách sử dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc mà vẫn giữ được tư duy độc lập.
Ở mọi vị trí việc làm AI, ChatGPT đều có thể hỗ trợ đắc lực. Có thể hỗ trợ cán bộ Văn phòng dự thảo kế hoạch tuyên truyền từ bố cục đến nội dung. Nhưng điều làm nên giá trị của một bản kế hoạch không phải có bố cục đẹp, nội dung logic mà quan trọng là phải sát với tình hình thực tiễn của địa phương, đơn vị. Và điều này thì không một trí tuệ nhân tạo nào có thể làm thay. Cũng như văn phòng, cán bộ phụ trách Văn hóa- xã hội có thể sử dụng AI giúp chuyển những nội dung dài, khó đọc thành cách diễn đạt ngắn gọn, dễ hiểu hơn. Nhưng việc kiểm tra lại thông tin, đối chiếu với văn bản gốc để bảo đảm nội dung chính xác, phù hợp theo đối tượng người nghe thì AI không thể làm thay. Cán bộ tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính cũng có thể dùng AI để hỗ trợ trả lời những câu hỏi thường gặp, hoặc sắp xếp lại nội dung hướng dẫn theo từng bước. Tuy nhiên, mỗi hồ sơ cụ thể vẫn cần được xem xét theo quy định và hoàn cảnh thực tế.
AI cũng giúp ích rất nhiều trong công tác tham mưu tổng hợp; giúp tóm tắt, phân nhóm thông tin hoặc gợi ý những vấn đề cần lưu ý. Nhưng nếu chỉ dựa vào kết quả của AI, không đọc tài liệu gốc sẽ dẫn đến rất những tình huống khó lường, nhẹ thì bỏ sót thông tin, nặng hơn nữa là sai, lệch chuẩn giá trị. Từ những minh chứng nêu trên để thấy rằng công nghệ hỗ trợ xử lý thông tin, gợi ý phương án, giúp cán bộ, công chức, viên chức xã xử lý công việc nhanh, hiệu quả, tiết kiệm được thời gian. Nhưng công nghệ không thể thay cán bộ để nắm đặc điểm tình hình thực tiễn của địa phương, người dân cần nghe gì, muốn gì?. Đừng để sự tiện lợi làm mất đi năng lực, tư duy của chính mình.
Trong hành trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, ứng dụng AI là một xu thế tất yếu, giúp xử lý công việc nhanh, hiệu quả. Nhưng đi cùng với đó phải là một thái độ đúng: không ngại công nghệ, nhưng cũng không lệ thuộc vào công nghệ. Hãy để ChatGPT giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, nhưng đừng để ChatGPT lấy đi suy nghĩ, tư duy của chúng ta. Làm chủ công nghệ không có nghĩa là biết thật nhiều công nghệ. Mà biết sử dụng công nghệ đúng lúc, đúng việc, đúng giới hạn. Bởi suy cho cùng, công nghệ có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn, nhưng tư duy mới quyết định chúng ta làm việc như thế nào. Đó cũng là cách mỗi cán bộ, công chức, viên chức cấp xã bước vào thời đại AI với tâm thế chủ động: dùng công nghệ để phục vụ công việc, chứ không để công nghệ dẫn dắt làm chủ mình./.